Knowledge

5 คำสั่งเช็คสถานะ Linux VPS เช็ค load การใช้ RAM และ network

25
มิ.ย.

เมื่อคุณใช้งาน VPS (Virtual Private Server) ไม่ว่าจะเป็นเพื่อโฮสต์เว็บไซต์ รันแอปพลิเคชัน หรือให้บริการอื่นๆ สิ่งสำคัญคือการดูแลให้เซิร์ฟเวอร์ของคุณทำงานได้อย่างราบรื่น ไม่โหลดจนเกินไป ไม่ใช้ RAM เต็ม และมีการเชื่อมต่อเครือข่ายที่เสถียร บทความนี้ VisperHost จะพาไปดู 5 คำสั่งเช็คสถานะระบบบน Linux VPS ที่จำเป็นต้องรู้!

1. top : เช็ค Load และการใช้ทรัพยากรแบบเรียลไทม์

คำสั่ง top เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สำคัญที่สุดของผู้ดูแลระบบ Linux สำหรับการ ตรวจสอบการทำงานของระบบแบบเรียลไทม์ โดยจะอัปเดตข้อมูลทุกไม่กี่วินาที (ค่าเริ่มต้นคือ 3 วินาที) ทำให้สามารถดูการใช้ CPU, RAM, Swap และ process ที่ใช้งานอยู่ได้ทันที

การใช้งานเบื้องต้น

top

เมื่อพิมพ์คำสั่งนี้ลงไป จะปรากฏข้อมูลแบบตารางที่แบ่งออกเป็นส่วนต่าง ๆ ดังนี้:

บรรทัดที่ 1: ข้อมูลระบบทั่วไป

top - 14:05:23 up 1 day,  4:12,  1 user,  load average: 0.35, 0.42, 0.38
  • 14:05:23 : เวลาปัจจุบันของระบบ
  • up 1 day, 4:12 : ระบบทำงานมาแล้ว 1 วัน 4 ชั่วโมง 12 นาที (Uptime)
  • 1 user : จำนวนผู้ใช้ที่ login อยู่
  • load average: 0.35, 0.42, 0.38 :
    • ค่า Load เฉลี่ยในช่วง 1, 5 และ 15 นาทีล่าสุด
    • ค่านี้ยิ่งใกล้ 1 (สำหรับ 1 core) หรือใกล้จำนวน CPU core ยิ่งดี
    • ถ้า VPS มี 2 core → ค่าไม่ควรเกิน 2.00

บรรทัดที่ 2: ข้อมูลของ Task (process)

Tasks: 114 total,  1 running, 113 sleeping, 0 stopped, 0 zombie
  • 114 total : จำนวน process ทั้งหมด
  • 1 running : จำนวน process ที่กำลังทำงาน
  • 113 sleeping : process ที่อยู่ในสถานะรอ (idle)
  • zombie : process ที่จบการทำงานแต่ยังไม่ได้ล้างออก (ควรเป็น 0)

บรรทัดที่ 3–5: การใช้ CPU

%Cpu(s): 5.0 us, 1.2 sy, 0.0 ni, 92.8 id, 0.0 wa, 0.0 hi, 1.0 si, 0.0 st
  • us (user): การใช้งาน CPU โดย process ทั่วไป
  • sy (system): การใช้งานโดย system/kernel
  • id (idle): CPU ว่าง
  • wa (I/O wait): CPU รอการอ่าน/เขียนข้อมูลจากดิสก์
  • st (steal): CPU ถูกใช้โดย hypervisor (พบใน VPS/cloud บางราย)

บรรทัดที่ 6–7: หน่วยความจำ (Memory / RAM / Swap)

MiB Mem :  1998.2 total,   980.5 free,   620.4 used,   397.3 buff/cache
MiB Swap: 1024.0 total,  1024.0 free,     0.0 used.  1230.5 avail Mem
  • total: หน่วยความจำทั้งหมด
  • used: ที่ใช้งานอยู่จริง
  • free: ที่ยังว่าง
  • buff/cache: ที่ระบบกันไว้ใช้ชั่วคราว (ระบบจะ reclaim ได้ถ้าต้องใช้)

จุดดูสำคัญ: ดูที่ avail Mem → คือ RAM ที่เหลือสำหรับ process ใหม่

ส่วนล่าง: รายการ Process

ตัวอย่าง:

PID USER     PR  NI    VIRT    RES    SHR S  %CPU  %MEM     TIME+ COMMAND
1234 root     20   0  500000  12000   3000 S   5.3   0.6   0:12.34 apache2

คำอธิบาย:

  • PID: หมายเลข process
  • USER: เจ้าของ process
  • PR: Priority ของ process
  • %CPU: เปอร์เซ็นต์ CPU ที่ใช้
  • COMMAND: ชื่อ process

กด P เพื่อเรียงตาม CPU, M เพื่อเรียงตาม RAM

2. free -m : เช็คการใช้ RAM และ Swap

คำสั่ง free ใช้สำหรับตรวจสอบการใช้หน่วยความจำ (RAM) และพื้นที่ Swap ซึ่งช่วยให้คุณรู้ว่าเครื่อง VPS ใกล้เต็มหรือยัง

free -m
  • -m คือการแสดงผลเป็นหน่วย MB
  • ดูบรรทัด used, free, และ available เพื่อตัดสินใจว่าควรเพิ่ม RAM หรือปรับปรุงแอปพลิเคชันหรือไม่

คำอธิบายผลลัพธ์

ตัวอย่างผลลัพธ์ของคำสั่ง:

              total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           1998         978         300         100         720        1200
Swap:          1024          50         974

แต่ละคอลัมน์หมายถึงอะไร?

  • total: หน่วยความจำทั้งหมดที่ระบบมี
  • used: ที่ระบบใช้งานไปแล้ว (รวม buffers/cache)
  • free: หน่วยความจำที่ยังว่าง
  • shared: ส่วนที่แบ่งให้หลาย process ใช้ร่วมกัน
  • buff/cache: หน่วยความจำที่ระบบกันไว้เพื่อประสิทธิภาพ
  • available: หน่วยความจำ ที่พร้อมใช้งานจริง สำหรับ process ใหม่

3. uptime : เช็คสถานะ Load Average แบบเร็ว

หากคุณต้องการดูเพียงค่า Load Average แบบด่วนๆ คำสั่ง uptime คือทางเลือกที่รวดเร็ว

uptime

จะแสดงระยะเวลาที่ระบบทำงานอยู่ พร้อมกับค่า Load Average 1, 5 และ 15 นาทีล่าสุด ซึ่งช่วยบอกได้ว่าระบบมีภาระงานสูงเกินไปหรือไม่

4. vnstat : เช็คการใช้ Bandwidth

หากคุณต้องการดูว่า VPS ใช้ปริมาณอินเทอร์เน็ตเท่าไหร่ในแต่ละวัน เดือน หรือช่วงเวลาที่กำหนด คำสั่ง vnstat เหมาะมาก

vnstat

หากยังไม่มี ติดตั้งได้ด้วย:

sudo apt install vnstat

แสดงข้อมูลเช่น:

  • ปริมาณข้อมูล Upload / Download
  • การใช้งานแยกตามวัน เดือน หรือแบบเรียลไทม์ (ใช้ vnstat -l)

5. netstat -tuln หรือ ss -tuln : เช็คสถานะการเชื่อมต่อ Network

คำสั่งนี้ช่วยให้คุณรู้ว่ามีบริการใดรันอยู่ และฟังพอร์ตไหนบ้างบน VPS ของคุณ

netstat -tuln
# หรือ
ss -tuln
  • t = TCP
  • u = UDP
  • l = Listening (กำลังเปิดรับการเชื่อมต่อ)
  • n = แสดงหมายเลขพอร์ตแทนชื่อบริการ

คำสั่งนี้ช่วยในการวิเคราะห์พอร์ตที่ใช้งานอยู่ และสามารถใช้ควบคุมการเข้าถึงเพื่อความปลอดภัยได้ด้วย

สรุป

การดูแล VPS Linux อย่างสม่ำเสมอ ช่วยให้ระบบทำงานได้เสถียร ป้องกันปัญหาล่วงหน้า และวางแผนขยายระบบได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่าลืมบันทึกคำสั่งเหล่านี้ไว้ใช้งาน:

  • top
  • free -m
  • uptime
  • vnstat
  • netstat -tuln หรือ ss -tuln

หากคุณมองหา VPS คุณภาพสูง พร้อมซัพพอร์ตมืออาชีพ อย่าลืมนึกถึง VisperHost.net ผู้ให้บริการ VPS ที่เข้าใจคนไทยมากที่สุด!